Năm 2018 chính xác là một năm có cuộc khủng hoảng về lúa gạo tại Philippines. Lượng gạo dự trữ của chính phủ, thông qua cơ quan quản lý lương thực quốc gia (NFA) đã thất bại trong nhiệm vụ nhập khẩu và mua lúa trong nước.
Dự trữ gạo của NFA vào đầu tháng 07/2017 đã là con số không. Lạm phát xảy ra trong năm 2018. Mục tiêu lạm phát của chính phủ từ 2 đến 4% đã bị vi phạm. Đối với các người nghèo, gạo là phần lớn trong ngân sách của hộ gia đình, và năm này là một năm khốn khổ.
Do kết quả cuộc khủng hoảng, cơ quan NFA đã được chuyển từ Văn phòng Tổng thống giao về cho Bộ Nông nghiệp quản lý. Luật thuế quan gạo đã được thông qua với thuế suất nhập khẩu gạo từ Asean đặt ở mức 35%. Với hy vọng, lạm phát giá gạo sẽ được kiềm chế.
Trong khi đó, thị trường gạo châu Á tương đối ổn định với giá các loại gạo trắng dao động quanh mức 395 đến 400USD/ mỗi tấn, FOB Thái Lan.
Đã có những nỗi sợ hãi lâu năm từ các khu vực trong nước Philippines rằng lượng thặng dư gạo thế giới là thấp, và Philippines đã phải cố gắng tự cung tự cấp.
Thị trường gạo thế giới đã ở mức 45 triệu tấn một năm, tương đương khoảng 9% sản lượng gạo toàn cầu. Nó đã bị chi phối bởi một vài quốc gia.
Có khoảng 12 quốc gia xuất khẩu 500.000 tấn gạo mỗi năm trở lên. Các nước chủ chốt là Ấn Độ, Thái Lan, Việt Nam, Hoa Kỳ, Pakistan, Myanmar, Campuchia và Trung Quốc, tất cả đều bán hơn 1 triệu tấn.
Các nước Asean, cụ thể là Thái Lan, Việt Nam, Myanmar và Campuchia, đã cung cấp khoảng một nửa (23 triệu tấn) cho thị trường thế giới (USDA).
Điều thú vị là, các quốc gia Asean khác là các nước Philippines, Malaysia, Singapore và Indonesia nhập khẩu khoảng bốn triệu tấn, tương đương một phần ba số gạo thặng dư của Asean. Asean đã xuất khẩu khoảng 6 triệu tấn sang châu Phi. Và Trung Quốc là nhà nhập khẩu ròng khoảng 2,8 triệu tấn trong năm 2017.
Philippines, là một phần của cơ sở dự trữ gạo Asean, đã trở nên an toàn trước các biến động nguồn cung trong tương lai, làm giảm bớt nỗi sợ hãi từ những người bi quan. Philippines đã được bảo hiểm với thỏa thuận Dự trữ gạo khẩn cấp của khối Asian Cộng 3.
Xuất khẩu gạo của Thái Lan rất đa dạng. Thái lan chủ yếu xuất khẩu gạo trắng (gạo 10% tấm trở xuống), gạo hom mali và gạo đồ so với hầu hết gạo ở Philipines là gạo 25% gạo tấm. Các loại gạo 25 - 35% tấm giá thấp và các loại gạo khác chiếm 15%, loại gạo cao cấp chiếm 37% và gạo đồ chiếm 25%.
Lưu ý: Gạo đồ có lúa đã được đun sôi một phần. Gạo trắng đồ có dinh dưỡng tương đương 80% so với gạo lức.
Trong khi đó, Việt Nam đầu năm 2018 đã xuất khẩu nhiều gạo trắng cao cấp, gạo jasmine và nếp (gần 80%). Có rất ít gạo cấp thấp (25% tấm).
+ Chuyển đổi xuất khẩu sang các loại gạo cao cấp và được ưa chuộng
Đầu tiên, các nhà xuất khẩu gạo hiện đang nâng cấp các nhà máy của họ để sản xuất các loại gạo có giá cao.
Thứ hai, đa dạng hóa các loại gạo có giá trị cao như gạo Thái hom mali và gạo thơm Jasmine Việt Nam có ý nghĩa là làm gia tăng lợi nhuận cho nông dân và có giá xuất khẩu tốt hơn.
Thứ ba, Philippines không thể tiếp tục theo đuổi nhập khẩu gạo cấp thấp. Nguồn cung này ngày càng trở nên khan hiếm.
Tập trung vào các loai cấp thấp có nghĩa là các nhà cung cấp Thái Lan hoặc Việt Nam sẽ trộn các loại gạo cấp cao hơn với tấm để tạo ra gạo có giá tăng thêm.
Và sự khác biệt về giá đối với các loại gạo cấp cao được nhìn nhận là không đáng kể. Người tiêu dùng Philippines sẵn sàng trả nhiều hơn một chút (ít hơn 1peso/ mỗi kg) để có được gạo có chất lượng tốt hơn.
Tính đến đầu tháng 01/2019, giá gạo xuất khẩu của Thái Lan (thời điểm) ở mức 1.194USD/ tấn (100%) đối với gạo hom mali, 777USD/ tấn đối với gạo jasmine, 410USD/ tấn đối với gạo trắng 5% tấm và 402 USD/ tấn đối với gạo trắng 25% tấm. Gạo Việt Nam có mức giảm giá khoảng hai đến ba phần trăm.
Thứ tư, Philippines có thể là nước xuất khẩu thích hợp của các loại gạo gia truyền giá cao như gạo đỏ Cordillera, gạo đen Mindanao và gạo cao cấp SL.
Cuối cùng, nỗi lo sợ về gạo tăng giá mạnh trên thị trường thế giới do thặng dư thấp là không có cơ sở. Asean có thặng dư rất lớn để giải quyết tình trạng thiếu nguồn cung của Philippines.