Canh tác lúa chiếm tới khoảng 10% lượng phát thải mê-tan toàn cầu. Một giải pháp cho tình trạng này là tháo nước ruộng để đất được bổ sung nguồn ôxy.

"Tháo lớp nước trên mặt ruộng trong vài ngày sẽ làm giảm lượng phát thải mê-tan" - ông Bjoern Ole Sander, nhà khoa học cấp cao tại Viện Nghiên cứu lúa gạo quốc tế (IRRI - trụ sở chính tại Philippines), khẳng định. Chuyên gia từng làm việc ở Việt Nam này cho biết giải pháp trên còn ức chế vi khuẩn sinh mê-tan trong đất, tạo điều kiện cho các vi khuẩn thân thiện với môi trường khác sinh sôi.

Theo phương thức canh tác này - được gọi là tưới ngập khô luân phiên (AWD), nông dân xả nước cho ngập ruộng khoảng 5-7 cm rồi đợi tới khi nước rút xuống lớp đất mặt khoảng 10-15 cm thì xả ngập lại. Chuyên gia Benjamin Runkle của Trường ĐH Arkansas (Mỹ) cho biết AWD cũng được ứng dụng ở bang Arkansas, nơi trồng khoảng phân nửa lượng lúa gạo của Mỹ. "Hầu hết nông trại ở Arkansas đều thuộc loại khổng lồ, với diện tích hàng trăm hecta và được cơ giới hóa cao. Áp dụng AWD có thể giảm tối đa 64% lượng phát thải mê-tan" - ông Runkle khẳng định.

Chuyên gia Sander cho hay nông dân các nơi có thể áp dụng AWD một cách sáng tạo, tùy theo nhu cầu lẫn điều kiện địa phương. Theo ông, thực hiện AWD 3-4 lần trong một vụ mùa có thể giảm ít nhất 50% lượng mê-tan thải ra, ngay cả khi chỉ làm 1 lần cũng có khả năng giảm 30%-40%. Đặc biệt, AWD không ảnh hưởng tới sản lượng, song hạn chế lớn nhất của kỹ thuật này là không áp dụng được vào mùa mưa ở Đông Nam Á.

Nông dân Thái Lan thu hoạch lúa ở tỉnh Chainat Ảnh: REUTERS

Một kỹ thuật khác là tưới theo luống, tức lúa được trồng trên các mô đất và chạy dọc theo là những luồng nước. Kỹ thuật này cũng phổ biến tại nhiều vùng ở Mỹ, những nơi trồng xen vụ lúa và đậu nành, nhờ lợi thế tiết kiệm cả nhân lực lẫn nước tưới.

Một vấn đề quan trọng hàng đầu khác là dọn sạch rơm rạ của mùa vụ trước. Đây vốn là nguồn thức ăn của các loại vi khuẩn thải ra mê-tan. Nông dân châu Á quen đốt bỏ rơm rạ, song cách làm này gây ô nhiễm không khí nghiêm trọng và tác động xấu đến sức khỏe. Biện pháp thay thế, theo IRRI và các tổ chức nghiên cứu nông nghiệp khác, là tìm cách tái chế rơm rạ mang lại lợi ích kinh tế, chẳng hạn dùng làm phân bón cho các cây trồng khác hoặc nuôi các loại nấm giá trị, tái chế thành các vật dụng dùng một lần...

Áp dụng các kỹ thuật tưới phù hợp và xử lý rơm rạ giúp giảm đáng kể lượng phát thải mê-tan trong trồng lúa. Bên cạnh đó còn có các giải pháp khác như: chuyển từ phân u-rê giá rẻ sang các loại phân sunphat đạm (phân SA) đắt tiền hơn, sử dụng các loại lúa cao sản (cho sản lượng cao với cùng mức phát thải)... Các nhà khoa học cũng đang nghiên cứu nhiều loại dưỡng chất cho đất cùng các loại lúa giúp giảm phát thải (có thể bằng cách thay đổi cấu trúc rễ).

https://nld.com.vn/kinh-nghiem-trong-lua-giam-phat-thai-196240609190819077.htm