(Baomoi.com) - Vụ Đông Xuân 2017 – 2018, người trồng lúa vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) được mùa được giá, tình hình xuất khẩu gạo diễn biến tốt và dự báo tiếp tục khả quan. Tuy nhiên, các doanh nghiệp (DN) xuất ngành hàng lúa gạo vẫn còn băn khoăn về tính ổn định và bền vững, thiếu vùng nguyên liệu, thiếu vốn đầu tư sản xuất…
Thu hoạch lúa Đông Xuân 2017 – 2018 tại Đồng bằng Sông Cửu Long.
Bấp bênh…
Ông Phạm Thái Bình – Giám đốc Công ty CP Nông nghiệp công nghệ cao Trung An cho rằng xuất khẩu gạo của Việt Nam từ năm 2017 đến nay tương đối tốt, tăng trưởng này mang tính căn cơ chứ không phải bột phát. Được như vậy là do có sự chuẩn bị và vào cuộc từ trung ương đến địa phương với các chính sách về tái cơ cấu nông nghiệp cũng như sự kiên trì thực hiện, kết quả là đầu ra không đáng lo ngại như trước đây.
Tuy nhiên, ông Bình nêu vấn đề: Tăng trưởng đó có bền vững hay không? DN của tôi là một trong những DN xuất khẩu tốt nhất năm 2017 nhưng chúng tôi vẫn băn khoăn. Theo ông Bình, tại ĐBSCL, vùng nguyên liệu để liên kết còn bấp bênh, thiếu ổn định. Mối liên kết giữa DN với nông dân lại có vấn đề từ đầu năm 2018, việc ký kết không như kỳ vọng, có những DN trắng tay do bị “cò” hớt tay trên, có những vấn đề nảy sinh mà chỉ khi chính quyền vào cuộc mới giải quyết được…
Trước đây, tình trạng hay gặp là đến khi thu hoạch, nông dân thường bị thương lái ép giá. Còn hiện nay, ngay từ đầu vụ, nông dân đã được ký hợp đồng. Tuy nhiên, thời điểm thu hoạch giá lúa ngoài thị trường cao hơn hợp đồng, nông dân lại tiếc nuối. Ông Phan Thiện Khanh (Tổ hợp tác sản xuất lúa chất lượng cao tại ấp Định Khánh B, xã Định Môn, huyện Thới Lai, TP Cần Thơ) cho biết, đầu vụ ký hợp đồng với thương lái với giá 5.250 đồng/kg, khi thu hoạch giá thị trường 5.500 đồng/kg nhưng không dám “bẻ kèo” vì để giữ uy tín. Ngược lại, theo các DN, có những trường hợp nông dân ký hợp đồng với DN nhưng đến thu hoạch thấy giá thị trường cao hơn thì “bẻ kèo” để bán ra bên ngoài…
Đói vốn, doanh nghiệp gặp khó khăn
Theo ông Phạm Văn Quang – Giám đốc Công ty CP Nông nghiệp công nghệ cao Trung Thạnh, để tồn tại và phát triển, bản thân DN trước hết phải có được nội lực, xây dựng tiêu chí cho mình, đó cũng là cơ sở để ngân hàng tín nhiệm cho vay. Tuy nhiên, trước thực tế còn khó khăn, các DN vẫn cần sự hỗ trợ về cơ chế, chính sách. Nghị định 210/2013/ND-CP về chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn của Chính phủ, hay quỹ tín dụng hỗ trợ DN nhỏ và vừa… nghe nói nhiều lần nhưng chưa tiếp cận được.
Ông Phạm Thái Bình cho rằng, các DN xuất khẩu gạo hiện tiềm lực tài chính còn yếu, chủ yếu là “giật gấu vá vai”, muốn vay một hai trăm triệu để xây dựng vùng nguyên liệu cũng rất khó. Theo ông, ngân hàng vẫn có nguyên tắc của ngân hàng, song cái quan trọng là nên thay đổi tư duy cho vay. “Chúng tôi muốn vay, không cần ưu đãi bao nhiêu phần trăm, chỉ cần cho chúng tôi vay để đầu tư. Công ty chúng tôi có thị trường, có khách hàng nhưng không có tiền.” – ông Bình nói.
Theo ông Trần Quốc Hà - Giám đốc Chi nhánh Ngân hàng Nhà nước Việt Nam tại Cần Thơ, ngân hàng và DN luôn đồng hành, không có chuyện ngân hàng không cho DN vay, chỉ có điều hai bên không hợp tác được. Quy định ngân hàng hiện có 7 điều kiện cho DN vay vốn, DN khó tiếp cận là do chưa đảm bảo các điều kiện tối thiểu…
Ông Lê Thanh Tùng – Trưởng đại diện Văn phòng phía Nam của Cục Trồng trọt (Bộ NN&PTNT) cho biết, tình hình xuất khẩu gạo của năm 2017 và những tháng đầu 2018 cho thấy cơ cấu xuất khẩu gạo đã có những thay đổi, tỷ lệ xuất khẩu gạo chất lượng cao và gạo đặc sản tăng lên, còn tỷ lệ gạo trung bình thấp xuống. Vụ Hè Thu 2018, vùng ĐBSCL xuống giống khoảng 1,65 triệu ha, tương đương với các năm, nhưng dự báo có thể tăng thêm vài chục ngàn ha, lý do hiện nay giá lúa bà con nông dân bán được tốt và xuất khẩu cũng tốt.
“Tuy nhiên, ở các vùng có tăng diện tích, các cơ quan chuyên môn cũng như cán bộ kỹ thuật cần tăng cường hỗ trợ và xây dựng kế hoạch chi tiết để bảo vệ lúa cho từng địa phương” – ông Tùng khuyến cáo.