(Baomoi.com) - Thực hiện Ðề án phát triển thương hiệu gạo Việt Nam đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030, ngành nông nghiệp chủ trương tăng sản xuất lúa gạo chất lượng cao thay vì chạy theo sản lượng, từng bước xây dựng thương hiệu gạo quốc gia. Ðể làm được điều này, một trong những yêu cầu quan trọng chính là bảo đảm chất lượng lúa giống.

Cầu lớn hơn cung

Theo Viện lúa đồng bằng sông Cửu Long, tính đến hết năm 2017, Viện có khoảng 220 ha sản xuất lúa giống với các giống lúa chất lượng cao, bảo đảm tiêu chuẩn xuất khẩu như OM5451, OM4900, OM5218…, hằng năm cung cấp ra thị trường khoảng hai nghìn tấn. Trong khi đó, nhu cầu lúa giống trong một năm của toàn vùng đồng bằng sông Cửu Long vào khoảng bốn nghìn đến năm nghìn tấn. Nhiều nông hộ phải tự để giống hoặc liên kết với nhau làm giống phục vụ sản xuất. Do nhu cầu cao cho nên xuất hiện những công ty bán lúa giống nhưng do không có vùng sản xuất nguyên liệu cho nên không có nguồn giống đầu vào ổn định mà chỉ là thu thập ở các vùng, các địa phương dẫn đến chất lượng không được kiểm soát, nhất là trong điều kiện công tác kiểm định ở các địa phương còn bỏ ngỏ. Ông Võ Văn Hiền (xã Phương Thịnh, huyện Cao Lãnh, tỉnh Ðồng Tháp) cho biết: Nhiều hộ trên địa bàn hiện vẫn tự sản xuất lúa giống, nếu thiếu thì mua thêm bên ngoài, nếu thừa thì bán lại cho các công ty không có vùng nguyên liệu. Do tự sản xuất cho nên chất lượng lúa giống cũng không có cơ quan đơn vị nào kiểm định, phần lớn nông dân làm theo kinh nghiệm, thói quen từ nhiều năm nay.

GS Võ Tòng Xuân nhận định: Ðây là một trong những hạn chế lớn của ngành lúa gạo nước ta hiện nay. Lúa giống thiếu về số lượng, chất lượng lại không bảo đảm dẫn tới chất lượng gạo thấp, từ đó khó xây dựng thương hiệu cho gạo Việt trên thị trường thế giới. Ông Võ Tòng Xuân lấy thí dụ: Giống Koshihikari làm nguyên liệu của nhiều thương hiệu gạo Nhật Bản; Giống Hom Mali (Khao Dawk Mali) trong nhiều thương hiệu gạo Thái-lan; Giống Arborio dùng cho nhiều thương hiệu gạo I-ta-li-a. Ðáng chú ý, từ năm 1993 - 1994, Công ty gạo Mỹ American Rice Inc. đã liên doanh với VinaFood Cần Thơ, chỉ dùng một giống lúa IR64 (gạo trắng trong, hạt dài) hợp đồng với nông dân quận Ô Môn và quận Thốt Nốt sản xuất để xuất khẩu với thương hiệu nổi tiếng ARI sang Nam Mỹ và Trung Ðông. Mục tiêu chọn giống là để xây dựng thương hiệu gạo thích hợp cho từng thị trường. Tuy nhiên hiện nay nếu để xác định một loại giống cụ thể, bảo đảm tiêu chuẩn chất lượng để làm nên thương hiệu gạo Việt trên thị trường thế giới thì chưa có.

Tăng lượng, tăng chất lúa giống

Trước nhu cầu lúa giống ngày càng cao tại đồng bằng sông Cửu Long, cuối năm 2017, TP Cần Thơ đã làm việc với Viện lúa đồng bằng sông Cửu Long về triển khai hợp tác sản xuất lúa giống. Theo đó, hai bên sẽ trực tiếp ký kết các vấn đề liên quan với mục tiêu mạng lưới sản xuất dần được đưa vào chuyên nghiệp hóa, hình thành địa chỉ cung cấp lúa giống chính quy chứ không chỉ dừng lại ở các tổ hợp tác nhỏ lẻ hay các nông hộ như trước. Trong giai đoạn từ năm 2003 đến năm 2017, Viện lúa phối hợp với TP Cần Thơ triển khai 19 đề tài, dự án nghiên cứu khoa học về chọn tạo giống lúa năng suất chất lượng cao phục vụ sản xuất lúa hàng hóa, giống lúa đạt phẩm chất xuất khẩu, phù hợp với các vùng sinh thái của địa phương. Ông Ðoàn Văn Minh (xã Thạnh Lợi, huyện Vĩnh Thạnh, TP Cần Thơ) phấn khởi: Ðây là một tin vui đối với nông dân vì sử dụng giống lúa có chất lượng cao chúng tôi sẽ yên tâm trong quá trình chăm sóc. Khi thu hoạch dễ tiêu thụ hơn, giá cũng cao hơn, tăng thu nhập cho nông dân. Có lúa giống bảo đảm, năng suất lúa và chất lượng gạo cũng ngon hơn, ổn định hơn. Chưa kể hiện nay nhiều doanh nghiệp bao tiêu cũng đưa ra yêu cầu cụ thể là phải sử dụng giống lúa xác nhận để chất lượng đồng đều.

Không chỉ TP Cần Thơ, hiện nay các tỉnh khác trong vùng đồng bằng sông Cửu Long cũng đang tập trung đẩy mạnh sản xuất lúa giống chất lượng cao. Ðây được coi là một khâu quan trọng, tiền đề cho chất lượng gạo, nhất là gạo xuất khẩu. Thực tế cho thấy những quốc gia mạnh về xuất khẩu gạo, gạo có giá bán cao đều có giống lúa nổi tiếng, đủ điều kiện tạo dựng thương hiệu. Ðể làm được điều này, đòi hỏi các ngành chức năng phải tập trung nghiên cứu, chọn tạo ra những loại giống lúa chất lượng tốt, phù hợp với điều kiện thời tiết từng vùng, nhất là cần chú ý đến tình trạng biến đổi khí hậu ngày càng rõ rệt trên cả nước.